به ياد مرحوم ميرزاده عشقي

استاد شهريار

                          لاله                 

بیـــــداد رفــت ((لالـه)) بـر باد رفــــته را                 یا رب خـــزان چــه بود بهار شـکفته را

هر لاله ای که از دل این خـــاکـدان دمـید                 نــو کــــرد داغ مـاتـــم یاران رفـــته را

جز در صفای اشک دلـــم وا نمـی شـود                  باران به دامن است هـوای گـــرفته را

وای ای مه دو هفته چه جای محاق بود                  آخر محاق نیست که ماه دو هفـته را

بر خــیز (( لاله)) بند گــلو بند خــود بتاب                  آورده ام به دیـده گُــهـر های سُفته را

ای کاش ناله های چو من بلـــبلی حزین                  بیـدار کـردی آن گـل در خـاک خفته را

گرسوزد استخوان جوانان شگفت نیست                 تب مـوم سازد آهــن و پولادِ تَفــته را

یا رب چه ها به سینه این خاکدان دَراَست                کس نیست واقف این همه راز نهُفته را

لعــلی نسُفت کـلـک دُر افشان شـــهریار               در رشته چون کشم دُر و لعل نسفته را

     « استاد شهریار »

بهجت آباد خاطره سی

اولدز ساراياق گوزله‌ميشم هر گئجه ياري
گئج گلمه‌ده‌دير يار ، يئنه اولموش گئجه ، ياري
گوزلر آسيلي،يوخ نه قارالتي،نه ده بير سس
باتميش قولاغيم،گورنه دوشورمكده‌دي داري
بير قوش سويله‏‌يه‌‏‎‎‍‌رك ، گاهدان ايييلده‌ر
گاهدان اونو دا يئل دئيه لاي-لاي هوش آپاري
ياتميش هامي،بير آللاه اوياقدير داها بير من
مندن آشاغي كيمسه يوخ اوندان دا يوخاري
قورخوم بودي يار گلمه‌يه بيردن ياريلا صبح
باغريم ياريلار صبحوم آچيلما سني تاري
دان اولدوز ايسته‌ر چيخا گوز يالواري چيخما
او چيخماسا‌دا اولدوزمون يوخدو چيخاري
گلمز تانيرام بختيمي ايندي آغارار صبح
قاش بئيله آغارديقجا داها باش دا آغاري
عشقين كي قرار يندا وفا اولما ياجاقميش
بيلمه‌ م كي طبيعت نيه قويموش بوقراري
سانكي خوروزون سون باني خنجردي سوخولدو
سينه مده اوره ك وارسا كسيب قيردي داماري
ريشخند ايله قيرجاندي سحر سويله دي دورما
جان قورخوسو وار عشقين اودوزدن بو قماري
اولدوم قارا گون آيريلالي اول ساري تئلدن
بونجا قارا گونلردير ائده ن رنگيمي ساري
گوز ياشلاري هر يئردن آخارسا مني توشلار
دريا يه باخار بللي دي چايلارين آخاري
از بس مني ياپراق كيمي هجرانلاسارلديب
باخسان اوزونه سانكي قيزيل گولدي قيزاري
محراب شفقده اوزومو سجده ده گوردوم
قان ايچره غميم يوخ اوزوم اولسون سنه ساري
عشقي واريدي شهريار ين گوللو چيچكلي
افسوس   قارايئل  اسدي  خزان   اولدي   بهاري

شهریار

حيدربابا یه سلام

حيدربابا یه سلام حيدربابا ، ايلديريملار شاخاندا سئللر ، سولار ، شاققيلدييوب آخاندا قيزلار اوْنا صف باغلييوب باخاندا سلام اولسون شوْكتوْزه ، ائلوْزه ! منيم دا بير آديم گلسين ديلوْزه   حيدربابا ، كهليك لروْن اوچاندا كوْل ديبينَّن دوْشان قالخوب ، قاچاندا باخچالارون چيچكلنوْب ، آچاندا بيزدن ده بير موْمكوْن اوْلسا ياد ائله آچيلميان اوْركلرى شاد ائله بايرام يئلى چارداخلارى ييخاندا نوْروز گوْلى ، قارچيچكى ، چيخاندا آغ بولوتلار كؤينكلرين سيخاندا بيزدن ده بير ياد ائلييه ن ساغ اوْلسون دردلريميز قوْى ديّكلسين ، داغ اوْلسون   حيدربابا ، گوْن دالووى داغلاسين ! اوْزوْن گوْلسوْن ، بولاخلارون آغلاسين ! اوشاخلارون بير دسته گوْل باغلاسين ! يئل گلنده ، وئر گتيرسين بويانا بلكه منيم ياتميش بختيم اوْيانا   حيدربابا ،‌ سنوْن اوْزوْن آغ اوْلسون ! دؤرت بير يانون بولاغ اوْلسون باغ اوْلسون ! بيزدن سوْرا سنوْن باشون ساغ اوْلسون ! دوْنيا قضوْ-قدر ، اؤلوْم-ايتيمدى دوْنيا بوْيى اوْغولسوزدى ، يئتيمدى   حيدربابا ، يوْلوم سنَّن كج اوْلدى عؤمروْم كئچدى ، گلممه ديم ، گئج اوْلدى هئچ بيلمه ديم گؤزللروْن نئج اوْلدى بيلمزيديم دؤنگه لر وار ،‌ دؤنوْم وار ايتگين ليك وار ، آيريليق وار ، اوْلوْم وار

سلام بر حيدربابا حيدربابا چو ابر شَخَد ،‌ غُرّد آسمان سيلابهاى تُند و خروشان شود روان صف بسته دختران به تماشايش آن زمان بر شوكت و تبار تو بادا سلام من گاهى رَوَد مگر به زبان تو نام من   حيدربابا چو كبكِ تو پَرّد ز روى خاك خرگوشِ زير بوته گُريزد هراسناك باغت به گُل نشسته و گُل كرده جامه چاك ممكن اگر شود ز منِ خسته ياد كن دلهاى غم گرفته ، بدان ياد شاد كن چون چارتاق را فِكنَد باد نوبهار نوروزگُلى و قارچيچگى گردد آشكار بفشارد ابر پيرهن خود به مَرغزار از ما هر آنكه ياد كند بى گزند باد گو :‌ درد ما چو كوه بزرگ و بلند باد   حيدربابا چو داغ كند پشتت آفتاب رخسار تو بخندد و جوشد ز چشمه آب يك دسته گُل ببند براى منِ خراب بسپار باد را كه بيارد به كوى من باشد كه بخت روى نمايد به سوى من   حيدربابا ،‌ هميشه سر تو بلند باد از باغ و چشمه دامن تو فرّه مند باد از بعدِ ما وجود تو دور از گزند باد دنيا همه قضا و قدر ، مرگ ومير شد اين زال كى ز كُشتنِ فرزند سير شد ؟   حيدربابا ، ‌ز راه تو كج گشت راه من عمرم گذشت و ماند به سويت نگاه من ديگر خبر نشد كه چه شد زادگاه من هيچم نظر بر اين رهِ پر پرپيچ و خم نبود هيچم خبر زمرگ و ز هجران و غم نبود

خزان من

ای که عیادتم کنی فاتحه نیز هم بخوان 

هو که به همت توام جان برسد به جاودان

ای تو طبیب عشق من ، بر سر چشم من نشین

هم به گلاب اشکم این آتش تب فرونشان

ای که به پیشواز تو جان من آمده به لب

بدرقه کن تو هم به خاک این تن زار ناتوان

نبض مبین و عمر بین کز لحظات واپسین

بسته قطار و می زند زنگ رحیل ، کاروان

ورد لبم شنو ، مبین بار زبان من که من 

در همه عمر بوده ام زا و زبون این زبان

قطره چکان فرو نه و قطره شمار اشک بین

وزنم دیده شبنمی بر رخ گل فرو چکان

ای تو گل هار من گر به مزارم آمدی

 با دم گرم خود حزین شعر خزان من بخوان

من هم از آه سینه ی خسته دلان طلب کنم

تا تو رها شوی از این چاه زمان و این مکان

ماه عزیز من شد از عاطفه ی پیشمرگ من داغ

چنان عروس گل کرد بهار من خزان

وه چه به نرخ جان ، خود داروی تلخ می خرید 

بهر من و شفای من شهد لبش به رایگان

در پی جفت پر زد این کفتر چاهی از زمین

تا چه نشیمنش از آن طایر سدره آشیان

نقل طبیب و نسخه ی شربت و قطره بس کنید

 آیت عشق و دفتر خواجه کشید در میان

نقش مزار من کنید این دو سخن که شهریار

با غم عشق زاده و با غم عشق داده جان

 "استاد شهریار"

· قطعه شعر "سه تار من" از استاد شهریار با ترجمه ترکی

· قطعه شعر "گوهر فروش" از استاد شهریار

· قطعه "حیدربابا یه سلام" استاد شهریار

· استاد شهریار در ویکی پیدا

· منظومه "حیدربابایه سلام" استاد شهریار PDF

· زندگینامه استاد شهریار

· منظومه حیدربابایه سلام همراه با ترجمه فارسی

· قطعه شعر "شهید عشق" که استاد برای مقبره خود سروده بود.

· قطعه شعر " خزان من" سرودهی استاد شهریار برای مراسم دفن خود.

· قطعه شعر " تورکون دیلی" در پاسداشت از زبان ترکی که توسط استاد سروده شده است.

زندگي نامه استاد شهـريار

استاد شهريار در شهريور ماه ۱۲۸۶ هجري شمسي (۱۳۲۵ هجري قمري ) در بازارچه ميرزا نصراله تبريز واقع درچاي كنار چشم به جهان گشود . دوره كودكي استاد در آغوش طبيعت و روستا سپري شد كه منظومه حيدر بابا مولود آن خاطرات است. پـدرش حاجي ميرآقا خشگـنابي ، از سادات خشگـناب (روستايي در نزديك يقره چـمن) و از وكـلاي مبرز دادگـستـري تـبـريز و مردي فاضل و خوش محاوره و از خوشنويسان دوره خود و با ايمان و كريم الطبع بود. درسال ۱۳۳۱ (هـ . ق) پدر ، سيد محمد حسين را جهت ادامه تحصيل به تبريز باز آورد و او در نزد پدر شروع به فراگيري مقدمات ادبيات عرب نمود و در سال ۱۳۳۲ (هـ . ق) جهت تحصيل اصول جديد به مدرسه متحده وارد شد و در همين سال اولين شعر رسمي خود را سرود و سپس به آموختن زبان فرانسه و علوم ديني پرداخت و از فراگيري خوشنويسي نيز دريغ نكرد كه بعدها اين تجربه در كتابت قرآن ، ثمر داد . در سيزده سالگي ( سال ۱۲۹۹) اشعار شهريار با تخلص “بهجت” در مجله ادب به چاپ رسيد . در بهمن ماه همان سال براي اولين باربه تهران مسافرت كرده و در سال ۱۳۰۰ به واسطه لقمان الملك جراح دردارالفنون به تحصيل پرداخت . شهريار در تهران تخلص خود را پس از دو ركعت نماز و تفال به غزل حافظ به شهريار تغيير داد كه باهمان تخلص نيز به شهرت رسيد. تغيير تخلص شعري استاد شهريار را دوست ايشان آقاي زاهدي چنين تعريف مي كند : ” شهـريار نامش سيد محـمـد حسين بهـجـت تـبـريـزي است. در اوايل شاعـري ” بهـجـت ” تخـلص مي كرد و بعـداً دوباره با فال حافظ تخـلص خواست كه دو بـيت زير شاهـد از ديوان حافظ آمد و خواجه تخـلص او را ” شهـريار” تعـيـيـن كرد:
كه چرخ سكه دولت به نام شهـرياران زد
روم به شهـر خود و شهـريار خود باش
شهريار در كنار سرودن شعر و تحصيل در دارالفنون به فراگيري موسيقي و علوم ديني نيز اشتغال داشت . وي از بدو ورود به تهران بااستاد ابوالحسن صبا آشنا شد و نواختن سه تار و مشق رديف هاي سازي موسيقي ايراني را از او فرا گرفت ، و همزمان در مسجد سپه سالار و د رحوزه درس شهيد سيد حسن مدرس به ادامه تحصيل علوم ديني پرداخت. در سال ۱۳۰۳ با ورود به مدرسه طب ، زندگي شورانگيز و پرفراز و نشيب او آغاز شد . در اين سال ها بود كه شهريار دل در گرو عشقي نهاد كه اگرچه فرجامي نداشت ولي وي را به عشقي والاتر و پرشكوه تر رهنمون شد اوكه تا كـلاس آخر مـدرسهً طب تحـصيل كرده و در چـند مريضخانه هـم مدارج اكسترني و انترني را گـذرانده بود ، د رسال آخر به عـلل عـشقي و ناراحـتي خيال و پـيشامدهاي ديگر از ادامه تحـصيل محروم شده است و با وجود مجاهـدت هـايي كه بعـداً توسط دوستانش به منظور تعـقـيب و تكـميل اين يك سال تحصيل شد، معـهـذا شهـريار رغـبتي نشان نداد و ناچار شد كه وارد خـدمت دولتي بـشود. چـنـد سالي در اداره ثـبت اسناد نيشابور و مشهـد خـدمت كرد و از سال ۱۳۱۵ در بانك كـشاورزي تهـران شروع به كار كرد. اصولاً شرح حال و خاطرات زندگي شهـريار در خلال اشعـارش خوانده مي شود و هـر نوع تـفسير و تعـبـيـري كـه در آن اشعـار بـشود به افسانه زندگي او نزديك است و حقـيـقـتاً حيف است كه آن خاطرات از پـرده رؤيا و افسانه خارج شود. گو اينكه اگـر شأن نزول و عـلت پـيـدايش هـر يك از اشعـار شهـريار نوشـته شود در نظر خيلي از مردم ارزش هـر قـطعـه شايد ده برابر بالا برود، ولي با وجود اين دلالت شعـر را نـبايد محـدود كرد. شهـريار يك عشق اولي آتـشين دارد كه خود آن را عشق مجاز ناميده. در اين كوره است كه شهـريار گـداخـته و تصـفيه مي شود. غالـب غـزل هـاي سوزناك او، كه به ذائـقـه عـمـوم خوش آيـنـد است، يادگـار اين دوره است. اين عـشـق مـجاز اسـت كـه در قـصـيـده ( زفاف شاعر) كـه شب عـروسي معـشوقه هـم هـست، با يك قوس صعـودي اوج گـرفـتـه، به عـشق عـرفاني و الهـي تـبديل مي شود. ولي به قـول خودش مـدتي اين عـشق مجاز به حال سكـرات بوده و حسن طبـيـعـت هـم مـدتهـا به هـمان صورت اولي براي او تجـلي كرده و شهـريار هـم با زبان اولي با او صحـبت كرده است.
مطالعه برخي از سرود هاي معروف استاد شهريار نظير آمدي جانم به قربانت ولي حالا چرا؟ ـ مرگ صبا ـ تو بمان و دگران و چندين بيت برگزيده از ديوان اشعار استاد كه در ادامه مطلب آمده است را به شما توصيه مي كنم.

بعـد از عـشق اولي، شهـريار با هـمان دل سوخـته و دم آتـشين به تمام مظاهـر طبـيعـت عـشق مي ورزيده و مي توان گـفت كه در اين مراحل مثـل مولانا، كه شمس تـبريزي و صلاح الدين و حسام الدين را مظهـر حسن ازل قـرار داده، با دوستـان با ذوق و هـنرمـنـد خود نـرد عـشق مي بازد. بـيـشتر هـمين دوستان هـستـند كه مخاطب شعـر و انگـيزهًَ احساسات او واقع مي شوند. از دوستان شهـريار مي تـوان مرحوم شهـيار، مرحوم استاد صبا، استاد نـيما، فـيروزكوهـي، تـفـضـلي، سايه، و نگـارنده و چـند نـفر ديگـر را اسم بـرد. شرح عـشق طولاني و آتـشين شهـريار در غـزل هـاي ماه سفر كرده، توشهً سفـر، پـروانه در آتـش، غـوغاي غـروب و بوي پـيراهـن مشـروح است و زمان سخـتي آن عـشق در قـصيده ” پـرتـو پـايـنده ” بـيان شده است و غـزل هـاي يار قـديم، خـمار شـباب، ناله ناكامي، شاهـد پـنداري، شكـرين پـسته خاموش، تـوبـمان و دگـران ، نالـه نوميـدي ، و غـروب نـيـشابور حالات شاعـر را در جـريان آن عـشق حكـايت مي كـند. شهـريار در ديوان خود از خاطرات آن عـشق غزل ها و اشعار ديگري دارد از قـبـيل حالا چـرا، دستم به دامانـت و … كه مطالعـهً آنهـا به خوانندگـان عـزيز نـشاط مي دهـد. عـشق هـاي عارفانه شهـريار را مي توان در خلال غـزل هـاي انتـظار، جمع و تـفريق، وحشي شكـار، يوسف گـمگـشته، مسافرهـمدان، حراج عـشق، ساز صبا، و ناي شـبان و اشگ مريم، دو مرغ بـهـشتي، و غـزل هـاي ملال محـبت، نسخه جادو، شاعـر افسانه و خيلي آثـار ديگـر مشاهـده كرد. براي آن كه سينماي عـشقي شهـريار را تـماشا كـنيد، كافي است كه فـيلمهاي عـشقي او را كه از دل پاك او تـراوش كرده ، در صفحات ديوان بـيابـيد و جلوي نور دقـيق چـشم و روشـني دل بگـذاريـد. هـرچـه ملاحـظه كرديد هـمان است كه شهـريار مي خواسته زبان شعـر شهـريار خـيلي ساده است. محـروميت و ناكامي هاي شهـريار در غـزل هـاي گوهـر فروش، ناكامي ها، جرس كاروان، ناله روح، مثـنوي شعـر، حكـمت، زفاف شاعـر، و سرنوشت عـشق به زبان خود شاعر بـيان شده و محـتاج به بـيان من نـيست. خيلي از خاطرات تـلخ و شيرين شهـريار از كودكي تا امروز در هـذيان دل، حيدر بابا، موميايي و افسانه ي شب به نـظر مي رسد و با مطالعـه آنهـــا خاطرات مزبور مشاهـده مي شود. شهـريار روشن بـين است و از اول زندگي به وسيله رويا هـدايت مي شده است. دو خواب او كه در بچـگي و اوايل جـواني ديده، معـروف است و ديگـران هـم نوشته اند. اولي خوابي است كه در سيزده سالگي موقعـي كه با قـافله از تـبريز به سوي تهـران حركت كرده بود، در اولين منزل بـين راه - قـريه باسمنج - ديده است؛ و شرح آن اين است كه شهـريار در خواب مي بـيـند كه بر روي قـلل كوهـها طبل بزرگي را مي كوبـند و صداي آن طبل در اطراف و جـوانب مي پـيچـد و به قدري صداي آن رعـد آساست كه خودش نـيز وحشت مي كـند. اين خواب شهـريار را مي توان به شهـرتي كه پـيدا كرده و بعـدها هـم بـيشتر خواهـد شد تعـبـير كرد. خواب دوم را شهـريار در ۱۹ سالگـي مي بـيـند، و آن زماني است كه عـشق اولي شهـريار دوران آخري خود را طي مي كـند و شرح خواب به اختصار آن است كه شهـريار مـشاهـده مي كـند در استـخر بهـجت آباد (قـريه اي واقع در شمال تهـران كه سابقاً آباد و با صفا و محـل گـردش اهـالي تهـران بود و در حال حاضر جزو شهـر شده است) با معـشوقهً خود مشغـول شـنا است و غـفلتاً معـشوقه را مي بـيـند كه به زير آب مي رود، و شهـريار هـم به دنبال او به زير آب رفـته ، هـر چـه جسـتجو مي كـند، اثـري از معـشوقه نمي يابد؛ و در قعـر استخر سنگي به دست شهـريار مي افـتد كه چـون روي آب مي آيد ملاحظه مي كـند كه آن سنگ، گوهـر درخشاني است كه دنـيا را چـون آفتاب روشن مي كند و مي شنود كه از اطراف مي گويند گوهـر شب چـراغ را يافته است. اين خواب شهـريار هـم بـدين گـونه تعـبـير شد كه معـشوقـه در مـدت كوتاهي از كف شهـريار رفت و در منظومهً ( زفاف شاعر ) شرح آن به زبان شهـريار به شعـر گـفـته شده است و در هـمان بهـجت آباد تحـول عـارفانه اي به شهـريار دست مي دهـد كه گـوهـر عـشق و عـرفان معـنوي را در نـتـيجه آن تحـول مي يابد. شعـر خواندن شهـريار طرز مخصوصي دارد - در موقع خواندن اشعـار قافـيه و ژست و آهـنگ صدا ، هـمراه موضوعـات تـغـيـير مي كـند و در مـواقـع حسـاس شعـري ، بغـض گـلوي او را گـرفـته و چـشـمانـش پـر از اشك مي شود و شـنونده را كاملا منـقـلب مـي كـند. شهـريار در موقعـي كه شعـر مي گـويد به قـدري در تـخـيل و انديشه آن حالت فرو مي رود كه از موقعـيت و جا و حال خود بي خـبر مي شود. شرح زير نمونهً يكي از آن حالات است كه نگـارنـده مشاهـده كرده است: هـنـگـامي كه شهـريار با هـيچ كـس معـاشرت نمي كرد و در را به روي آشنا و بـيگـانه بـسته و در اطاقـش تـنـها به تخـيلات شاعـرانه خود سرگـرم بود، روزي سر زده بر او وارد شدم . ديـدم چـشـمهـا را بـسـته و دسـتـهـا را روي سر گـذارده و با حـالـتي آشـفـته مرتـباً به حـضرت عـلي عـليه السلام مـتوسل مي شود. او را تـكاني دادم و پـرسيدم اين چـه حال است كه داري؟ شهـريار نفـسي عـميـق كشيده، با اظهـار قـدرداني گـفت مرا از غرق شدن و خـفگـي نجات دادي. گـفـتم مگـر ديوانه شده اي؟ انسان كه در اطاق خشك و بي آب و غـرق، خفـه نمي شود. شهـريار كاغـذي را از جـلوي خود برداشتـه، به دست من داد. ديدم اشعـاري سروده است كه جـزو افسانهً شب به نام سمفوني دريا ملاحظه مي كـنـيد. شهـريار بجـز الهـام شعـر نمي گويد. اغـلب اتـفاق مي افـتد كه مـدتـهـا مي گـذرد، و هـر چـه سعـي مي كـند حتي يك بـيت شعـر هـم نمي تـواند بگـويد. ولي اتـفاق افـتاده كه در يك شب كه موهـبت الهـي به او روي آورده، اثـر زيـبا و مفصلي ساخته است. هـمين شاهـكار تخـت جـمشيد، كـه يكي از بزرگـترين آثار شهـريار است، با اينكه در حدود چـهـارصد بـيت شعـر است در دو سه جـلسه ساخـته و پـرداخـته شده است. شهـريار داراي تـوكـلي غـيرقـابل وصف است خـدا شـناسي و معـرفـت شهـريار به خـدا و ديـن در غـزل هـاي جـلوه جانانه، مناجات، درس محـبت، ابـديـت، بال هـمت و عـشق، دركـوي حـيرت، قـصيده تـوحـيد، راز و نـياز، و شب و عـلي مـندرج است. عـلاقـه به آب و خـاك وطن را شهـريار در غـزل عيد خون و قصايد مهـمان شهـريور، آذربايـجان، شـيون شهـريور و بالاخره مثـنوي تخـت جـمشـيد به زبان شعـر بـيان كرده است. الـبـته با مطالعه اين آثـار به مـيزان وطن پـرستي و ايمان عـميـقـي كه شهـريار به آب و خاك ايران و آرزوي تـرقـي و تـعـالي آن دارد، پـي بـرده مي شود. تـلخ ترين خاطره اي كه از شهـريار دارم، مرگ مادرش است كه در روز ۳۱ تـيرماه ۱۳۳۱ اتـفاق افـتاد - هـمان روز در اداره به اين جانب مراجعـه كرد و با تاثـر فوق العـاده خـبر شوم را اطلاع داد - به اتـفاق به بـيمارستان هـزار تخـتخوابي مراجـعـه كرديم و نعـش مادرش را تحـويل گـرفـته، به قـم برده و به خاك سپـرديم. حـالـتي كه از آن مـرگ به شهـريار دست داده ، در منظومه ي (( اي واي مادرم )) نشان داده مي شود. تا آنجا كه مي گويد:

مي آمديم و كـله من گيج و منگ بود انگـار جـيوه در دل من آب مي كـنند پـيـچـيده صحـنه هاي زمين و زمان به هـم خاموش و خوفـناك هـمه مي گـريختـند مي گـشت آسمان كه بـكوبد به مغـز من دنيا به پـيش چـشم گـنهـكار من سياه يك ناله ضعـيف هـم از پـي دوان دوان مي آمد و به گـوش من آهـسته مي خليـد: تـنـهـا شـدي پـسـر!

شيرين ترين خاطره براي شهـريار اين روزها دست مي دهـد و آن وقـتي است كه با دخـتر سه ساله اش شهـرزاد مشغـول و سرگـرم ا ست. شهـريار در مقابل بچـه كوچك مخـصوصاً كه زيـبا و خوش بـيان باشد، بي اندازه حساس است؛ خوشبختانه شهـرزادش اين روزها همان حالت را دارد كه براي شهـريار ۵۱ ساله نعـمت غـير مترقبه اي است. موقعي كه شهـرزاد با لهـجـه آذربايجاني شعـر و تصـنيف فارسي مي خواند، شهـريار نمي تواند كـثـرت خوشحالي و شادي خود را مخفي بدارد. شهـرت شهـريار تـقـريـباً بي سابقه است ، تمام كشورهاي فارسي زبان و ترك زبان، بلكه هـر جا كه ترجـمه يك قـطعـه او رفته باشد، هـنر او را مي سـتايـند. منظومه (حـيـدر بابا) نـه تـنـهـا تا كوره ده هاي آذربايجان، بلكه به تركـيه و قـفـقاز هـم رفـته و در تركـيه و جـمهـوري آذربايجان چـنـدين بار چاپ شده است، بدون استـثـنا ممكن نيست ترك زباني منظومه حـيـدربابا را بشنود و منـقـلب نـشود. شهـريار در تـبـريز با يكي از بـستگـانش ازدواج كرده، كه ثـمره اين وصلت دخـتري به نام شهـرزاد و دخـتري بـه نام مريم است. شهـريار غـير از اين شرح حال ظاهـري كه نوشته شد ، شرح حال مرموز و اسرار آميزي هـم دارد كه نويسنده بـيوگـرافي را در امر مشكـلي قـرار مي دهـد. نگـارنـده در اين مورد ناچار به طور خلاصه و سربـسته نكـاتي از آن احوال را شرح مي دهـم تا اگـر صلاح و مقـدور شد بعـدها مفـصل بـيان شود: شهـريار در سالهـاي ۱۳۰۷ تا ۱۳۰۹ در مجالس احضار ارواح كه توسط مرحوم دكـتر ثـقـفي تـشكـيل مي شد شركت مي كـرد. شرح آن مجالس سابـقـاً در جرايد و مجلات چاپ شده است . شهـريار در آن مجالس كـشفـيات زيادي كرده است و آن كـشـفـيات او را به سير و سلوكاتي مي كـشاند. در سال ۱۳۱۰ به خراسان مي رود و تا سال ۱۳۱۴ در آن صفحات بوده و دنـباله اين افـكار را داشتـه است و در سال ۱۳۱۴ كه به تهـران مراجـعـت مي كـند، تا سال ۱۳۱۹ اين افـكار و اعمال را به شدت بـيـشـتـري تعـقـيب مـي كـند؛ تا اينكه در سال ۱۳۱۹ داخل جرگـه فـقـر و درويشي مي شود و سير و سلوك اين مرحـله را به سرعـت طي مي كـند و در اين طريق به قـدري پـيش مي رود كه بـر حـسب دسـتور پـير مرشد قـرار مي شود كه خـرقـه بگـيرد و جانشين پـير بـشود. تكـليف اين عـمل شهـريار را مـدتي در فـكـر و انديشه عـميـق قـرار مي دهـد و چـنـدين ماه در حال تـرديد و حـيرت سير مي كـند تا اينكه مـتوجه مي شود كه پـيـر شدن و احـتمالاً زير و بال جـمع كـثـيري را به گـردن گـرفـتن براي شهـريار كه مـنظورش معـرفـت الهـي و كـشف حقايق است، عـملي دشوار و خارج از درخواست و دلخواه اوست. اينجاست كه شهـريار با توسل به ذات احـديت و راز و نيازهاي شبانه، به كشفياتي عـلوي و معـنوي مي رسد و به طوري كه خودش مي گـويد پـيشامدي الهـي او را با روح يكي از اولياء مرتـبط مي كـند و آن مقام مقـدس كليهً مشكلاتي را كه شهـريار در راه حقـيقـت و عـرفان داشته حل مي كند و موارد مبهـم و مجـهـول براي او كشف مي شود. باري شهـريار پس از درك اين فـيض عـظيم ، به كـلي تـغـيـير حالت مي دهـد. ديگـر از آن موقع به بعـد پـي بـردن به افـكار و حالات شهـريار براي خويشان و دوستان و آشـنايانش - حـتي من - مـشكـل شده بود؛ حرفهـايي مي زد كه درك آنهـا به طور عـادي مـقـدور نـبود؛ اعـمال و رفـتار شهـريار هـم به مـوازات گـفـتارش غـير قـابل درك و عـجـيب شده بود. شهـريار در سالهاي اخر اقامت در تهـران خـيلي مـيل داشت كه به شـيراز بـرود و در جـوار آرامگـاه استاد حافظ باشد و اين خواست خود را در اشعـار (اي شيراز و در بارگـاه سعـدي) منعـكس كرده است ولي بعـدهـا از اين فكر منصرف شد و چون از اقامت در تهـران هـم خسته شده بود، مردد بود كجا برود؛ تا اينكه يك روز به من گـفت كه: ” مـمكن است سفري از خالق به خلق داشته باشم ” و اين هـم از حرف هـايي بود كه از او شـنـيـدم و عـقـلم قـد نـمي داد - تا اين كه يك روز بي خـبر از هـمه كـس، حـتي از خانواده اش، از تهـران حركت كرد وخبر او را از تـبريز گـرفـتم. شايد معروف ترين شعرهاي شهريار كه نام او را در ميان خاص و عام پر آوازه كرد ،علي اي هماي رحمت وحيدر بابايه سلام است كه اولي به فارسي ، اوج ارادت شهريار را به مولاي متقيان بيان مي كند و دومي چيره دستي شهريار در سرودن شعر به هر دو زبان تركي و فارسي و اداي دين اين شاعر پارسي گو به زبان مادري خويش را به نمايش مي گذارد. نام شهريار به مدد اين شعر از مرزهاي جغرافياي ايران گذشته و در كشورهاي ترك زبان همجوار نيز بلندآوازه شده است . استاد شهريار سرانجام پس از ۸۳ سال زندگى شاعرانه پربار در ۲۷ شهريور ماه ۱۳۶۷ خورشيـدي در بـيـمارستان مهـر تهـران بدرود حيات گـفت و بـنا به وصيـتـش در زادگـاه خود در مقـبرةالشعـرا سرخاب تـبـريـز با شركت قاطبه مـلت و احـترام كم نظير به خاك سپـرده شد. چه نيك فرمود:

براي ما شعـرا نـيـست مـردني در كـار كـه شعـرا را ابـديـت نوشـته اند شعـار

استاد آخرین لحظات زندگی خویش را با زمزمه غزل زیبای زیر گذراند و جان به جان آفرین تسلیم نمود....

  وداع

مست امدم ای پیر که مستانه بمیرم مستانه در این گوشه ی ویخانه بمیرم

بیگانه شمردند مرا در وطن خویش تا بی وطن و از همه بیگانه بمیرم

در زندگی افسانه شدم در همه آفاق بگذار که در مرگ هم افسانه بمیرم

درویشم و بگذار قلندر منشانه کاکل همه افشان به سر شانه بمیرم

شهید عشق

به خاک من گذری کن چو گل گریبان چاک که من چو لاله به داغ تو خفته ام در خاک

چو لاله در چمن آمد به پرچمی خونین شهید عشق چرا خود کفن نسازد چاک؟

سری به خاک فرو برده ام به داغ جگر بدان امید که آلاله بردمم از خاک

اگر به دامن چاک آمدم در این گیتی هزار شکر که رفتم چو گل به دامن خاک

به تربتم چو گذشتی به طیب نفس ای گل لبی به فاتحه بگشا که طیب الله فاک

تو ای که فاتحه بر خاک اولیا خواندی موالیای تو خواند فرشته بر افلاک

جهان چه فتنه که از روی خوش نشان دادن به خیل پاکدلان بخل ورزد و امساک

چو خط به خون شبابت  نوشت چین به جبین چو پیری ات به سر آرند حاکمی سفاک

خزان به سخره کند گاه گوشواره مویز به گوش پیرزن گوژپشت طارم تاک

بگیر چنگی و راهم بزن به ماهوری که ساز من همه راه عراق میزد و راک

به ساقیان طرب گو که خواجه فرماید: "اگر شراب خوری ، جرعه ای فشان بر خاک "

به خاک این دل مسکین علم کن آن دم و دود که خفته خرد و خمیر از خمار آن تریاک

ز تخت و تاج فریدون چه حکمتی به از این که کاوه ، داد دل خود ستاند از ضحاک

ببوس دفتر عشقی که دلنشین یابی که آن دل از پی بوسیدن تو بود هلاک

تو شهریار ، به راحت برو به خواب ابد که پاکباخته از رهزنان ندارد باک

 "استاد شهریار"

قطعه شعر "شهید عشق" که استاد برای مقبره خود سروده بود.

"شهریار"

حیدربابا ایلدریملار شاخاندا

سللر سولار شاقیلدیوب آخاندا

قیزلار اونا صف باغلیوب باخاندا

سلام اولسون شوکتوزه ایلوزه 

منیمده بیر آدیم گلسین دیلوزه

حیدربابا کهلیکلرون اوچاندا

کول دیبینن دوشان قالخیب قاچاندا

باخچالارون چیچکلنیب آچاندا

بیزدنده بیر ممکن اولسا یادایله

آچیلمین اورکلری شاد ایله

بایرام یئلی چارداخلاری ییخاندا

نوروز گلی قار چیچگی چیخاندا

آغ بولوتلار کوینکلرین سیخاندا

بیزدنده بیر یاد ایلین ساغ اولسون 

دردلریمیز قوی دیگیلسین داغ اولسون

حیدربابا گون دالوی داغلاسین

یوزون گولسون بولاخلارون آغلاسین

اوشاخلارین بیر دسته گل باغلاسین

یل گلنده ور گتیرسین بویانا 

بلکه منیم یاتمیش بختیم اویانا

حیدربابا یولوم سنن کج اولدی 

عمروم گچدی گلمه دیم گج اولدی

هیچ بیلمه دیم گوزللرین نج اولدی

بیلمزیدیم دنگه لر وار دونوم وار

ایتگین لیک وار آیریلیق وار ئولوم وار

حیدربابا شیطان بیزی آزدیریپ

محبتی اورکلردن قازدیریپ

قره گونون سرنوشتین یازدیریپ

سالیب خلقی بیر بیرنون جانینا

باریشیغی بلشدیروب قانینا

حیدربابا ننه قیزین گوزلری

رخشنده نین شیرین شیرین سوزلری

ترکی دئدیم اوخوسونلار ئوزلری

بیلسینلر کی آدام گئدر آد قالار

یاخشی پیسدن آغیذدا بیر داد قالار

حیدربابا دنیا یالان دنیادی

سلیماندان نوحدان قالان دنیادی

اوغول دوغان درده سالان دنیادی

هر کیم سیه هرنه وئریب آلیبدی

افلاطون نان بیر قوری آد قالیبدی

حیدربابا یار یولداشلار دوندولر

بیربیر منی چولده قویوب چوندولر

چشمه لریم چراغلاریم سوندولر

یامان یئرده گون دوندی آخشام اولدی

دنیا منه خرابه شام اولدی 

HEYDER BABA’YA SELÂM